Watervraagstukken in het domein Leefomgeving

Water is al jaren een belangrijk thema in het aardrijkskundeonderwijs. Het maakt deel uit van de leerstof voor de centraal examens van vmbo, havo en vwo. Met de vernieuwing van de examenprogramma’s van havo en vwo is er meer aandacht voor klimaatverandering en integraal waterbeleid in stedelijke gebieden.

Het vernieuwde domein Leefomgeving
Het domein Leefomgeving in de examenprogramma’s van havo en vwo bestaat uit twee vraagstukken: stedelijke vraagstukken en watervraagstukken. Beide vraagstukken zijn geactualiseerd in de nieuwe syllabi voor de centraal examens havo (2019) en vwo (2020).

Bij een vergelijking van de huidige en de nieuwe syllabi valt bij de watervraagstukken een aantal dingen op.

  1. De grootste vernieuwing zit in het vwo-programma. Met name onder het kopje ‘Vraagstukken met betrekking tot wateroverlast en watertekorten op regionale schaal’ worden nieuwe eindtermen genoemd. Zo moeten leerlingen kunnen uitleggen waarom juist veengebieden kwetsbaar zijn voor wateroverlast en droogte. Ook wordt expliciete aandacht gevraagd voor wateroverlast in stedelijke gebieden en welke preventieve maatregelen daar genomen kunnen worden.
  2. In de huidige syllabi wordt gesproken over overstromingsgevaar in het gebied van de grote rivieren (havo, vwo) en de kustzone (vwo). In de nieuwe syllabi van havo en vwo worden twee gebieden expliciet genoemd: het IJsselmeergebied en de Zuidwestelijke delta. Leerlingen moeten het overstromingsgevaar in beide gebieden kunnen beschrijven.
  3. In de syllabus zijn ook nieuwe begrippen opgenomen. In de volgende tabel zijn ze op een rijtje gezet.
havo vwo
waterkeringen

Rijkswaterstaat

waterschappen

Tweede Deltacommissie

integraal waterbeleid

overstromingsrisicobewustzijn

 

springtij

doodtij

Rijkswaterstaat

waterschappen

Tweede Deltacommissie

Nationaal Waterplan

primaire waterkering

zandmotor

overstromingsrisicobewustzijn

groene daken

waterpleinen

retentiebekkens

Nascholing Rotterdam
Ter voorbereiding op de vernieuwing van het domein Leefomgeving organiseert Malmberg in 2017 een aantal nascholingen voor docenten aardrijkskunde. De eerste nascholing vond plaats op 28 maart in Rotterdam. Deze nascholing bestond uit twee lezingen en een excursie. In de eerste lezing besprak stadsgeograaf Brian Doucet de gevolgen van gentrification in Rotterdam. De stad is voor veel bewoners aantrekkelijker geworden met goede restaurants, hippe koffietenten en levendige festivals. Maar gentrification heeft ook negatieve gevolgen, met name voor stadsbewoners met een laag inkomen. Door stijgende huren is er voor hen steeds minder plaats in de stad.

De tweede lezing werd verzorgd door Jorg Pieneman van de gemeente Rotterdam. Hij nam docenten mee in de wereld van het stedelijk waterbeheer. De stad Rotterdam wordt van alle kanten bedreigd door het water: vanuit de atmosfeer (neerslag), vanuit de bodem (grondwater), vanuit zee (zeespiegelstijging) en door verhoogde piekafvoer van rivieren. Aan de hand van concrete projecten liet Jorg zien hoe de stad zich voorbereidt op een veranderend klimaat met een grotere kans op hoosbuien en hoogwater.

De nascholing werd afgesloten met een wandel- en fietsexcursie. Onder leiding van deskundige gidsen werden deelnemers in drie groepen door de stad geleid. Tijdens de excursie was er speciale aandacht voor nieuwe vormen van waterberging, zowel bovengronds bij het waterplein Benthemplein als ondergronds in parkeergarage Museumpark.

Nascholing Zwolle
Na het succes van de nascholing in Rotterdam organiseert Malmberg een tweede nascholing over het domein Leefomgeving. Op 30 mei 2017 zijn docenten van harte welkom in Zwolle. Marcel Broekhaar van de gemeente Zwolle zal spreken over smart cities. Hoe bereidt een stad als Zwolle zich voor op de sociaaleconomische en ruimtelijke uitdagingen van de toekomst en welke rol kunnen technologie en geo-informatie daarbij spelen? Zijn collega Anne Vrouwe zal een lezing geven over stedelijk watermanagement. Zwolle ligt in de IJssel-Vechtdelta waar al eeuwen met water wordt geleefd en tegen het water wordt gestreden. Door klimaatverandering en extremere weersomstandigheden neemt het risico op wateroverlast in de stad toe. De gemeente Zwolle neemt allerlei maatregelen om meer ruimte te maken voor water in de stad en klimaatadaptief te bouwen. Na de lezingen gaan de deelnemers op excursie door stad om een aantal projecten met eigen ogen te aanschouwen.

Geïnteresseerde docenten kunnen zich aanmelden via deze link.

Veldwerkdag Gouda en omstreken
Op zaterdag 24 juni 2017 organiseert Malmberg de jaarlijkse veldwerkdag voor docenten aardrijkskunde. Deze keer gaat de excursie naar Gouda en het Groene Hart. De excursie begint met een stadswandeling door het centrum van Gouda. Speciale aandacht is er voor de ontstaansgeschiedenis van de stad. Daarna stappen we op de fiets en verlaten we Gouda voor een tocht door het Groene Hart. We ontdekken hoe mensen wonen, werken en bouwen in de laagst gelegen veengebieden van Nederland. Speciale aandacht is er voor de geschiedenis van het waterbeheer en de bodemdaling in deze regio. Binnenkort zullen de uitnodigingen met het complete programma van de veldwerkdag worden verzonden.

Onderwerpen examen